یک پولیپ روده بزرگ یا کولون تودهای از سلولهاست که روی پوشش داخلی کولون یا راستروده رشد میکند. بیشتر پولیپهای روده بزرگ خوشخیم هستند، اما بعضی از انواع پولیپ، بهویژه برخی آدنومها و ضایعات دندانهدار، میتوانند در طول زمان به سرطان کولورکتال تبدیل شوند. به همین دلیل، تشخیص و برداشتن پولیپهای پیشسرطانی یکی از مهمترین راههای پیشگیری از سرطان روده بزرگ است.
پولیپ روده چیست؟
پولیپهای کولون و رکتوم تودههایی هستند که در پوشش داخلی روده بزرگ یا راستروده ایجاد میشوند. بسیاری از آنها هیچ علامتی ایجاد نمیکنند و در جریان کولونوسکوپی یا سایر روشهای غربالگری شناسایی میشوند.
همه پولیپها یکسان نیستند. بعضی از پولیپها مانند بسیاری از پولیپهای هایپرپلاستیک خطر بسیار کمی دارند، در حالی که برخی آدنومها و ضایعات دندانهدار میتوانند پتانسیل پیشسرطانی داشته باشند. خطر آینده سرطان به نوع، اندازه، تعداد و ویژگیهای بافتشناسی پولیپ بستگی دارد.
به همین دلیل، تشخیص نوع پولیپ در آزمایش پاتولوژی و انجام پیگیری مناسب پس از برداشتن آن اهمیت زیادی دارد.
علائم و نشانههای پولیپ روده بزرگ
اکثر پولیپهای کولون و رکتوم بدون علامت هستند. به همین دلیل، غربالگری منظم سرطان کولورکتال اهمیت زیادی دارد.
در صورتی که پولیپ علامت ایجاد کند، ممکن است علائم زیر مشاهده شوند:
- خونریزی از مقعد: ممکن است خون روشن روی مدفوع، داخل مدفوع یا روی دستمال توالت دیده شود.
- کمخونی ناشی از فقر آهن: بعضی پولیپها میتوانند باعث خونریزی آهسته و مزمن شوند و در نتیجه کمخونی ایجاد کنند.
- تغییر در عادات دفع: تغییر مداوم در اجابت مزاج مانند یبوست یا اسهال میتواند در برخی بیماران مشاهده شود.
- درد یا گرفتگی شکم: پولیپهای بزرگتر، بهویژه در موارد نادر، ممکن است باعث درد یا علائم انسدادی شوند.
- تغییر در شکل یا قوام مدفوع: تغییرات پایدار در اجابت مزاج باید بررسی شوند، هرچند این علامت بهتنهایی اختصاصی پولیپ نیست.
نکته مهم: خونریزی مقعدی همیشه به معنی وجود پولیپ یا سرطان نیست و میتواند در بیماریهایی مانند هموروئید و شقاق نیز دیده شود؛ با این حال، خونریزی مداوم یا خونریزی همراه با تغییر عادات دفع، کمخونی، کاهش وزن یا سایر علائم هشداردهنده باید توسط پزشک بررسی شود.
برای آشنایی بیشتر با علائم هشداردهنده سرطان کولورکتال میتوانید مقاله علائم سرطان روده بزرگ و رکتوم را مطالعه کنید.
علل و عوامل خطر پولیپ کولون
علت دقیق ایجاد بسیاری از پولیپهای روده بزرگ مشخص نیست، اما عوامل مختلفی میتوانند احتمال ایجاد پولیپ و در ادامه سرطان کولورکتال را افزایش دهند.
- سن: با افزایش سن احتمال ایجاد آدنومها و برخی دیگر از پولیپهای کولورکتال افزایش مییابد.
- سابقه خانوادگی: سابقه سرطان کولورکتال یا برخی پولیپهای پیشسرطانی در اعضای خانواده میتواند خطر ابتلا را افزایش دهد.
- سابقه شخصی پولیپ یا سرطان کولورکتال: افرادی که قبلاً آدنومهای پرخطر یا سرطان کولورکتال داشتهاند، ممکن است به برنامه پیگیری دقیقتری نیاز داشته باشند.
- بیماریهای التهابی روده: بیماریهایی مانند کولیت اولسراتیو و بیماری کرون، بهویژه در صورت درگیری طولانیمدت کولون، با افزایش خطر سرطان کولورکتال همراه هستند.
- عوامل سبک زندگی: چاقی، کمتحرکی، سیگار کشیدن، مصرف زیاد الکل و برخی الگوهای غذایی ناسالم با افزایش خطر سرطان کولورکتال ارتباط دارند.
- سندرمهای ارثی: بیماریهایی مانند پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی (FAP)، سندرم لینچ و برخی سندرمهای پولیپوز ارثی میتوانند خطر ایجاد پولیپ و سرطان کولورکتال را به میزان قابل توجهی افزایش دهند.
تشخیص پولیپ روده یا کولون
بسیاری از پولیپهای روده بزرگ در جریان غربالگری سرطان کولورکتال شناسایی میشوند. علائم پولیپ روده تقریبا بی علامتی است تشخیص و برداشتن برخی پولیپهای پیشسرطانی میتواند از ایجاد سرطان کولورکتال جلوگیری کند. پولیپ روده و سرطان میتوانند در امتداد هم باشند
کولونوسکوپی
کولونوسکوپی یکی از مهمترین روشهای بررسی روده بزرگ است و این مزیت را دارد که پزشک میتواند در صورت مشاهده پولیپ، در بسیاری از موارد آن را در همان جلسه بردارد و برای بررسی پاتولوژی ارسال کند.
برای آشنایی کاملتر با این روش میتوانید مقاله کولونوسکوپی؛ راهنمای جامع روش انجام، آمادگی و اندیکاسیونها را مطالعه کنید.
سیگموئیدوسکوپی انعطافپذیر
سیگموئیدوسکوپی انعطافپذیر امکان مشاهده بخش انتهایی کولون و رکتوم را فراهم میکند. این روش نسبت به کولونوسکوپی محدوده کمتری از روده بزرگ را بررسی میکند.
کولونوسکوپی مجازی
کولونوگرافی CT یا کولونوسکوپی مجازی با استفاده از CT تصاویری از داخل کولون ایجاد میکند. این روش نیاز به ورود آندوسکوپ به تمام طول کولون ندارد، اما در صورت مشاهده پولیپ یا ضایعه مشکوک، ممکن است برای برداشتن آن به کولونوسکوپی معمولی نیاز باشد.
آزمایشهای مدفوع
آزمایشهایی مانند FIT و تستهای DNA مدفوع میتوانند در برنامه غربالگری سرطان کولورکتال مورد استفاده قرار گیرند. این آزمایشها عمدتاً برای غربالگری به کار میروند و در صورت نتیجه غیرطبیعی، معمولاً بررسی تکمیلی مانند کولونوسکوپی لازم است.
انواع پولیپ
پولیپهای کولورکتال بر اساس ظاهر و ویژگیهای بافتشناسی به گروههای مختلفی تقسیم میشوند. مهمترین آنها عبارتند از:
پولیپهای آدنوماتوز یا آدنوم
آدنومها از مهمترین ضایعات پیشسرطانی روده بزرگ هستند. برخی آدنومها در صورت باقی ماندن در روده میتوانند در طول زمان به سرطان تبدیل شوند.
آدنومها از نظر بافتشناسی میتوانند به انواع توبولار، توبولوویلوس و ویلوس تقسیم شوند. اندازه پولیپ، تعداد آدنومها و وجود دیسپلازی نیز در تعیین خطر آینده اهمیت دارند.
پولیپها و ضایعات دندانهدار
ضایعات دندانهدار شامل پولیپهای هایپرپلاستیک، sessile serrated lesion (SSL) و traditional serrated adenoma (TSA) هستند.
بسیاری از پولیپهای هایپرپلاستیک کوچک خطر قابل توجهی ندارند، اما برخی ضایعات دندانهدار، بهویژه SSLها و TSAها، میتوانند مسیر پیشسرطانی داشته باشند و نیازمند تشخیص و پیگیری مناسب هستند.
پولیپهای التهابی یا کاذب
پولیپهای التهابی یا pseudopolyps ممکن است در زمینه التهاب مزمن روده، از جمله کولیت اولسراتیو یا بیماری کرون، ایجاد شوند. این ضایعات معمولاً به خودی خود ضایعات پیشسرطانی محسوب نمیشوند، اما بیماری التهابی زمینهای میتواند خطر سرطان کولورکتال را افزایش دهد.
درمان پولیپ روده یا کولون و رکتوم
در بیشتر موارد، هدف اصلی درمان پولیپهای کولورکتال برداشتن کامل ضایعه و ارسال آن برای بررسی پاتولوژی است. روش مناسب به اندازه، شکل، محل، تعداد و ظاهر پولیپ و همچنین احتمال وجود بافت پیشسرطانی یا سرطانی بستگی دارد.
پولیپکتومی در حین کولونوسکوپی
بسیاری از پولیپها را میتوان در جریان کولونوسکوپی با استفاده از ابزارهای آندوسکوپیک برداشت. روش برداشتن پولیپ روده بر اساس اندازه و شکل آن انتخاب میشود و ممکن است شامل استفاده از snare یا سایر تکنیکهای آندوسکوپیک باشد.
برداشتن آندوسکوپی مخاطی (EMR)
EMR یا Endoscopic Mucosal Resection یکی از روشهای مهم برای برداشتن برخی ضایعات بزرگتر و سطحی کولون است. در این روش معمولاً با تزریق مایع در لایه زیر ضایعه، امکان برداشت ایمنتر آن فراهم میشود.
برای برخی ضایعات، بهویژه بر اساس اندازه، شکل و احتمال تهاجم زیرمخاطی، ممکن است روشهای دیگری مانند ESD یا جراحی مورد نیاز باشد.
جراحی لاپاراسکوپی
اگر پولیپ روده بسیار بزرگ باشد، نتوان آن را به شکل ایمن و کامل با روش آندوسکوپیک برداشت، یا احتمال سرطان تهاجمی وجود داشته باشد، ممکن است جراحی لازم شود. در بیماران مناسب، برداشتن بخش درگیر کولون میتواند با روش لاپاراسکوپی انجام شود.
انتخاب بین برداشت آندوسکوپیک و جراحی باید بر اساس ارزیابی دقیق ضایعه و نظر متخصص گوارش یا جراح کولورکتال انجام شود.
جراحی در پولیپوزهای ارثی
در شرایط ارثی مانند FAP که تعداد زیادی پولیپ در کولون و رکتوم ایجاد میشود، ممکن است جراحی پیشگیرانه مطرح شود. نوع عمل، زمان انجام آن و امکان حفظ رکتوم به شرایط ژنتیکی و وضعیت بیمار بستگی دارد.
در برخی بیماران ممکن است پروکتوکولکتومی یا سایر روشهای جراحی مورد نیاز باشد، اما این تصمیم باید در یک تیم تخصصی و بر اساس شرایط فردی بیمار گرفته شود.
پیشگیری از پولیپ کولون و رکتوم
هیچ راهی برای پیشگیری از تمام پولیپهای روده بزرگ وجود ندارد، اما برخی اقدامات میتوانند خطر سرطان کولورکتال را کاهش دهند.
- رژیم غذایی مناسب: مصرف بیشتر سبزیجات، میوهها، غلات کامل و سایر منابع فیبر و کاهش مصرف گوشت فرآوریشده میتواند بخشی از یک الگوی غذایی سالم برای کاهش خطر سرطان کولورکتال باشد.
- فعالیت بدنی: فعالیت بدنی منظم با کاهش خطر سرطان کولورکتال ارتباط دارد.
- حفظ وزن مناسب: پیشگیری از اضافهوزن و چاقی اهمیت دارد.
- پرهیز از سیگار: مصرف دخانیات با افزایش خطر سرطان کولورکتال همراه است.
- محدود کردن مصرف الکل: مصرف زیاد الکل میتواند خطر سرطان کولورکتال را افزایش دهد.
- غربالگری منظم: غربالگری میتواند باعث شناسایی و برداشتن پولیپهای پیشسرطانی شود و در نتیجه در پیشگیری از سرطان کولورکتال نقش داشته باشد.
غربالگری سرطان کولورکتال از چه سنی شروع میشود؟
در افراد با خطر متوسط و بدون علائم یا عوامل خطر ویژه، بسیاری از راهنماهای معتبر غربالگری سرطان کولورکتال را از ۴۵ سالگی توصیه میکنند. روش غربالگری میتواند بر اساس شرایط فرد شامل کولونوسکوپی یا برخی تستهای مدفوع و سایر روشهای مورد تأیید باشد.
افرادی که سابقه خانوادگی قابل توجه، سابقه پولیپهای پرخطر، بیماری التهابی روده یا سندرمهای ارثی دارند ممکن است به شروع زودتر یا برنامه متفاوتی برای غربالگری و پیگیری نیاز داشته باشند.
برای اطلاعات بیشتر درباره روشهای غربالگری میتوانید مقاله غربالگری سرطان روده بزرگ را مطالعه کنید.
اقدامات پیشگیرانه اضافی
آیا آسپرین یا داروهای ضدالتهابی از پولیپ جلوگیری میکنند؟
برخی مطالعات نشان دادهاند که آسپرین و بعضی داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی ممکن است در شرایط خاص با کاهش خطر برخی ضایعات کولورکتال ارتباط داشته باشند، اما این موضوع به معنی توصیه به مصرف خودسرانه آنها برای پیشگیری از پولیپ نیست.
آسپرین و NSAIDها میتوانند عوارضی مانند خونریزی گوارشی و سایر عوارض ایجاد کنند. بنابراین، مصرف آنها برای پیشگیری باید تنها بر اساس شرایط فردی و نظر پزشک انجام شود.
آیا مکمل کلسیم یا ویتامین D برای پیشگیری از پولیپ لازم است؟
شواهد موجود برای توصیه عمومی مکمل کلسیم یا ویتامین D با هدف پیشگیری از پولیپ کولورکتال کافی نیست. این مکملها نباید صرفاً برای پیشگیری از پولیپ بدون وجود اندیکاسیون پزشکی مصرف شوند.
خلاصه
پولیپهای کولورکتال شایع هستند و بسیاری از آنها هیچ علامتی ایجاد نمیکنند. برخی از انواع پولیپ روده، بهویژه آدنومها و بعضی ضایعات دندانهدار، میتوانند در طول زمان به سرطان تبدیل شوند. به همین دلیل، غربالگری مناسب، تشخیص پولیپ، برداشتن کامل ضایعه و بررسی دقیق پاتولوژی اهمیت زیادی دارد.
روش درمان پولیپ روده به اندازه، شکل، محل و نوع ضایعه بستگی دارد و بسیاری از پولیپها را میتوان در جریان کولونوسکوپی برداشت. در ضایعات بزرگ یا پیچیده، روشهایی مانند EMR، ESD یا جراحی ممکن است مورد نیاز باشند.
اگر سابقه پولیپ روده بزرگ دارید یا در معرض خطر سرطان کولورکتال هستید، زمان مناسب کولونوسکوپی و برنامه پیگیری باید بر اساس نتیجه پاتولوژی و شرایط فردی شما توسط پزشک تعیین شود.
برای مطالعه بیشتر
- کولونوسکوپی؛ راهنمای جامع روش انجام، آمادگی و اندیکاسیونها
- سرطان روده بزرگ؛ راهنمای جامع علائم، تشخیص، درمان و پیشگیری
- ۱۴ باور غلط درباره سرطان روده بزرگ؛ واقعیتهایی که باید بدانید
