نویسنده: دکتر حسین یوسففام جراح کولورکتال
آخرین بهروزرسانی: مرداد ۱۴۰۵
سرطان روده بزرگ یا سرطان کولورکتال ممکن است در مراحل اولیه هیچ علامت مشخصی ایجاد نکند. به همین دلیل، فقط بر اساس احساس درد یا وجود علائم نمیتوان درباره وجود یا نبود سرطان قضاوت کرد.پس از کجا بفهمیم سرطان روده بزرگ داریم؟
با این حال، بعضی تغییرات در اجابت مزاج، خونریزی، کاهش وزن، کمخونی یا وجود برخی عوامل خطر میتوانند زنگ هشداری باشند که نشان میدهد فرد باید برای بررسی پزشکی مراجعه کند.
نکته مهم این است که وجود یک علامت به معنی ابتلا به سرطان نیست؛ بسیاری از این علائم در بیماریهای خوشخیم و شایعتر نیز دیده میشوند. اما اگر علامت جدید، مداوم یا غیرعادی باشد، نباید بدون بررسی به بواسیر، مشکلات گوارشی یا سایر علل نسبت داده شود.
در این مقاله توضیح میدهیم چه زمانی باید به سرطان روده بزرگ شک کرد، چه کسانی در معرض خطر بیشتری هستند و اگر احتمال بیماری وجود داشت، قدم بعدی چیست.
اگر به دنبال توضیح کامل درباره آزمایشها و مراحل تشخیص قطعی سرطان روده بزرگ و رکتوم هستید، مقاله تخصصی «تشخیص سرطان روده بزرگ و رکتوم چگونه است؟» را بخوانید.
از کجا بفهمیم ممکن است سرطان روده بزرگ داشته باشیم؟
هیچ علامت واحدی وجود ندارد که بهتنهایی سرطان روده بزرگ را ثابت کند. اما مجموعهای از علائم یا تغییرات جدید و مداوم میتواند نیاز به ارزیابی پزشکی را مطرح کند.
مهمترین موارد عبارتاند از:
- تغییر جدید و پایدار در عادت دفع
- یبوست یا اسهال مداوم
- تغییر شکل یا باریک شدن مدفوع
- احساس تخلیه ناکامل روده
- خونریزی از مقعد یا مشاهده خون در مدفوع
- مدفوع بسیار تیره یا سیاه در شرایط خاص
- درد، گرفتگی یا ناراحتی مداوم شکم
- نفخ و احساس پری مداوم
- کاهش وزن بدون علت مشخص
- ضعف و خستگی غیرمعمول
- کمخونی، بهویژه کمخونی فقر آهن بدون علت مشخص
این علائم اختصاصی سرطان نیستند و میتوانند در بیماریهای مختلف ایجاد شوند؛ اما در صورت تداوم یا همراهی چند علامت با یکدیگر، بررسی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
برای آشنایی کاملتر با علائم، مقاله «علائم سرطان روده بزرگ و راست روده» را مطالعه کنید.
چه تغییراتی در اجابت مزاج باید جدی گرفته شود؟
تغییر در اجابت مزاج یکی از مواردی است که نباید نادیده گرفته شود؛ بهخصوص اگر فردی که قبلاً الگوی دفع طبیعی داشته، برای مدتی دچار تغییر واضحی شود.
برای مثال:
- یبوست جدید و مداوم
- اسهال مکرر یا طولانیمدت
- تناوب غیرمعمول بین یبوست و اسهال
- احساس نیاز مکرر به دفع
- احساس تخلیه نشدن کامل روده
- تغییر واضح و پایدار در شکل مدفوع
البته چنین تغییراتی الزاماً به معنی سرطان نیستند. سندرم روده تحریکپذیر، تغییر رژیم غذایی، عفونتها، مصرف بعضی داروها و بسیاری از بیماریهای دیگر نیز میتوانند چنین علائمی ایجاد کنند.
آنچه اهمیت دارد، جدید بودن، مداوم بودن و غیرمعمول بودن تغییرات برای فرد است.
آیا خون در مدفوع یعنی سرطان روده بزرگ داریم؟
خیر.
خونریزی از مقعد میتواند به دلایل مختلفی مانند هموروئید، شقاق و سایر بیماریهای مقعد و روده ایجاد شود و وجود خون بهتنهایی تشخیص سرطان نیست.
اما یک اشتباه مهم این است که هر خونریزی از مقعد را بدون بررسی به بواسیر نسبت دهیم.
خونریزی مکرر، خون مخلوط با مدفوع، تغییر همزمان در اجابت مزاج، کاهش وزن، کمخونی یا تغییرات جدید در وضعیت گوارشی میتواند نیاز به بررسی دقیقتر را مطرح کند.
بنابراین اگر خونریزی جدید یا تکرارشونده دارید، بهتر است علت آن مشخص شود.
برای آشنایی با علل مختلف این مشکل، میتوانید مقاله «خونریزی از مقعد» را نیز مطالعه کنید.
آیا سرطان روده بزرگ همیشه علامت دارد؟
خیر.
یکی از مهمترین نکات درباره سرطان روده بزرگ این است که ممکن است بیماری در مراحل اولیه بدون علامت باشد.
به همین دلیل، منتظر ماندن برای بروز علائم روش مناسبی برای تشخیص زودهنگام نیست. غربالگری در افراد مناسب میتواند سرطان را در مراحل اولیه پیدا کند یا حتی با شناسایی و برداشتن بعضی پولیپها از ایجاد سرطان جلوگیری کند.
در افراد با خطر متوسط، انجمن سرطان آمریکا شروع غربالگری منظم سرطان کولورکتال را از ۴۵ سالگی توصیه میکند. افراد دارای عوامل خطر بالاتر ممکن است به شروع زودتر یا برنامه بررسی متفاوتی نیاز داشته باشند.
برای آشنایی با سن شروع و روشهای غربالگری، مقاله «غربالگری سرطان روده بزرگ» را بخوانید.
چه کسانی بیشتر در معرض خطر سرطان روده بزرگ هستند؟
همه افراد احتمال یکسانی برای ابتلا به سرطان روده بزرگ ندارند.
عواملی که میتوانند خطر ابتلا را افزایش دهند عبارتاند از:
سابقه خانوادگی سرطان روده بزرگ
داشتن سابقه سرطان کولون یا رکتوم در بستگان نزدیک میتواند خطر ابتلا را افزایش دهد. اهمیت این سابقه به مواردی مانند نسبت فامیلی، تعداد افراد مبتلا و سن ابتلا در اعضای خانواده بستگی دارد.
به همین دلیل، سابقه خانوادگی باید در زمان مراجعه به پزشک مطرح شود.
سابقه پولیپهای روده بزرگ
برخی پولیپهای روده بزرگ میتوانند پیشساز سرطان باشند. شناسایی و برداشتن پولیپهای مناسب در جریان کولونوسکوپی یکی از راههای مهم پیشگیری از سرطان کولورکتال است.
اگر سابقه پولیپ دارید، زمان و روش پیگیری باید بر اساس نوع، تعداد، اندازه و ویژگیهای پاتولوژیک پولیپ تعیین شود.
مطالعه مقاله «پولیپ روده بزرگ چیست؟» میتواند اطلاعات بیشتری در این زمینه در اختیار شما قرار دهد.
بیماریهای التهابی روده
افراد مبتلا به برخی بیماریهای التهابی روده مانند کولیت اولسراتیو یا کرون، بسته به شرایط بیماری، ممکن است در معرض خطر بیشتری قرار داشته باشند و به برنامه متفاوتی برای پایش نیاز داشته باشند.
سندرمهای ارثی سرطان
برخی شرایط ژنتیکی مانند Lynch syndrome و FAP میتوانند خطر ابتلا به سرطان کولورکتال را به شکل قابل توجهی افزایش دهند و باعث شوند غربالگری از سن پایینتر و با برنامه دقیقتری انجام شود.
بنابراین، در افرادی که سابقه خانوادگی قابل توجهی از سرطان روده یا پولیپهای خاص دارند، ارزیابی خطر خانوادگی اهمیت زیادی دارد.
آیا داشتن پولیپ به معنی سرطان است؟
خیر.
بسیاری از پولیپهای روده سرطانی نیستند؛ اما بعضی انواع پولیپ میتوانند در طول زمان تغییر کرده و به سرطان تبدیل شوند.
به همین دلیل، تشخیص نوع پولیپ و برداشتن آن در صورت نیاز اهمیت دارد.
یکی از دلایل اهمیت غربالگری این است که بعضی پولیپها را میتوان پیش از تبدیل شدن به سرطان شناسایی و درمان کرد.
آیا اگر علامتی نداریم، باز هم ممکن است به بررسی نیاز داشته باشیم؟
بله.
اینجا باید بین غربالگری و بررسی فرد دارای علامت تفاوت قائل شویم.
غربالگری برای افرادی انجام میشود که هنوز علامت مشکوکی ندارند، اما بر اساس سن یا عوامل خطر ممکن است در معرض بیماری باشند.
در مقابل، اگر فردی خونریزی، تغییر مداوم در اجابت مزاج، کمخونی بدون علت، کاهش وزن یا سایر علائم هشدار داشته باشد، موضوع دیگر صرفاً غربالگری نیست و ممکن است نیاز به ارزیابی تشخیصی داشته باشد.
برای افراد با خطر متوسط، بسیاری از راهنماهای معتبر شروع غربالگری را از ۴۵ سالگی توصیه میکنند؛ اما در افراد پرخطر ممکن است برنامه بررسی متفاوت باشد.
برای آشنایی با سن شروع و روشهای غربالگری، مقاله «غربالگری سرطان روده بزرگ» را بخوانید.
اگر به سرطان روده بزرگ شک داشته باشیم، اولین قدم چیست؟
اولین قدم، ارزیابی پزشکی و مشخص کردن علت علائم یا عوامل خطر است.
پزشک معمولاً بر اساس مواردی مانند:
- سن
- علائم و مدت زمان آنها
- سابقه پزشکی
- سابقه خانوادگی
- سابقه پولیپ
- بیماریهای زمینهای
- داروهای مصرفی
- و یافتههای معاینه
تصمیم میگیرد چه بررسیهایی لازم است.
ممکن است فردی با یک علامت ساده و علت مشخص نیاز به بررسی محدودی داشته باشد، در حالی که در فرد دیگری ترکیب علائم و عوامل خطر باعث شود بررسیهای بیشتری لازم باشد.
بنابراین نمیتوان برای همه افراد یک آزمایش یکسان تجویز کرد.
اگر پزشک احتمال بیماری جدی را مطرح کند، بررسیهای تشخیصی متناسب با شرایط فرد انجام میشود.
تشخیص قطعی سرطان روده بزرگ چگونه انجام میشود؟
این قسمت با موضوع اصلی مقاله تفاوت دارد.
این مقاله به شما کمک میکند بفهمید چه زمانی باید برای بررسی مراجعه کنید؛ اما تشخیص قطعی سرطان نیازمند بررسیهای تخصصی است.
در فرآیند تشخیص ممکن است بر اساس شرایط بیمار از روشهایی مانند کولونوسکوپی، نمونهبرداری و بررسی پاتولوژی و در صورت نیاز تصویربرداری استفاده شود.
در واقع:
علائم یا عوامل خطر → ایجاد شک → مراجعه و ارزیابی پزشکی → بررسیهای تشخیصی → نمونهبرداری و پاتولوژی در موارد لازم → تأیید یا رد تشخیص
برای توضیح کامل این فرآیند، انواع بررسیها، نقش کولونوسکوپی، نمونهبرداری، CT، MRI و سایر بررسیهای مورد استفاده، مقاله تخصصی زیر را بخوانید:
«تشخیص سرطان روده بزرگ و رکتوم چگونه است؟»
آیا آزمایش خون بهتنهایی میتواند سرطان روده بزرگ را مشخص کند؟
معمولاً نمیتوان تنها با یک آزمایش خون، وجود یا نبود سرطان روده بزرگ را قطعی کرد.
برای مثال، ممکن است کمخونی در برخی بیماران وجود داشته باشد، اما کمخونی علتهای متعدد دیگری نیز دارد.
همچنین برخی آزمایشهای خونی مانند CEA بیشتر در شرایط خاص و در کنار سایر اطلاعات پزشکی کاربرد دارند و بهتنهایی جایگزین بررسی تشخیصی مناسب نیستند.
بنابراین اگر فردی علائم هشدار دارد، نباید صرفاً با طبیعی بودن آزمایش خون تصور کند که سرطان روده بزرگ منتفی شده است.
برای توضیح کامل آزمایشها و روشهای تشخیصی، به مقاله «تشخیص سرطان روده بزرگ و رکتوم چگونه است؟» مراجعه کنید.
چه زمانی مراجعه به پزشک اهمیت بیشتری دارد؟
اگر یکی از موارد زیر را دارید، بهتر است بررسی پزشکی را به تعویق نیندازید:
- خونریزی مکرر یا غیرمعمول از مقعد
- خون در مدفوع
- تغییر جدید و پایدار در اجابت مزاج
- کاهش وزن بدون علت مشخص
- کمخونی بدون علت مشخص
- درد یا ناراحتی مداوم شکم
- احساس تخلیه ناکامل مداوم
- سابقه خانوادگی قابل توجه سرطان روده بزرگ
- سابقه پولیپهای مهم
- سابقه بیماریهای التهابی روده
- وجود یک بیماری یا سندرم ارثی مرتبط با سرطان کولورکتال
وجود این موارد به معنی ابتلا به سرطان نیست؛ هدف از مراجعه، پیدا کردن علت واقعی علائم و در صورت وجود بیماری، تشخیص بهموقع آن است.
چرا تشخیص زودهنگام سرطان روده بزرگ اهمیت دارد؟
سرطان روده بزرگ اگر در مراحل اولیه شناسایی شود، معمولاً گزینههای درمانی بیشتری دارد و احتمال موفقیت درمان بیشتر است.
از طرف دیگر، تشخیص زودهنگام فقط به معنی پیدا کردن سرطان در مراحل اولیه نیست؛ در غربالگری ممکن است ضایعات پیشسرطانی مانند بعضی پولیپها نیز قبل از تبدیل شدن به سرطان شناسایی شوند.
به همین دلیل، هم توجه به علائم هشدار و هم انجام غربالگری مناسب در افراد واجد شرایط اهمیت دارد.
تفاوت «شک به سرطان» با «تشخیص سرطان» چیست؟
این دو مفهوم نباید با یکدیگر اشتباه شوند.
وجود علائم یا داشتن عوامل خطر فقط میتواند احتمال بیماری را مطرح کند.
سپس پزشک بر اساس شرایط فرد تصمیم میگیرد چه بررسیهایی لازم است.
در نهایت، اگر ضایعهای مشکوک وجود داشته باشد، بررسیهای تشخیصی و در موارد لازم نمونهبرداری و بررسی پاتولوژی برای مشخص شدن ماهیت آن انجام میشود.
بنابراین:
علامت ≠ سرطان
عامل خطر ≠ سرطان
آزمایش غیرطبیعی ≠ تشخیص قطعی سرطان
تشخیص سرطان باید بر اساس مجموعه یافتههای بالینی، بررسیهای تشخیصی و در موارد لازم نتیجه پاتولوژی انجام شود.
جمعبندی
اگر میپرسید «از کجا بفهمیم سرطان روده بزرگ داریم؟» پاسخ این است که یک علامت یا یک آزمایش ساده بهتنهایی نمیتواند پاسخ قطعی بدهد.
علائمی مانند خون در مدفوع، تغییر مداوم در اجابت مزاج، کاهش وزن بدون علت، کمخونی و درد یا ناراحتی مداوم شکم میتوانند دلایل مختلفی داشته باشند؛ اما در صورت جدید بودن یا تداوم آنها، باید علت مشخص شود.
همچنین افراد بدون علامت نیز ممکن است بر اساس سن یا عوامل خطر به غربالگری نیاز داشته باشند.
اگر پزشک بر اساس علائم، سابقه یا عوامل خطر احتمال سرطان روده بزرگ یا رکتوم را مطرح کند، مرحله بعدی بررسی تشخیصی مناسب است.
مقاله مرتبط پیشنهادی
تشخیص سرطان روده بزرگ و رکتوم چگونه است؟
در این مقاله، مراحل تشخیص، کولونوسکوپی، نمونهبرداری، آزمایشها و تصویربرداریهای مورد استفاده برای تشخیص سرطان روده بزرگ و رکتوم را بهصورت کامل توضیح دادهایم.
اگر میخواهید درباره علائم، تشخیص، درمان و پیشگیری از سرطان روده بزرگ اطلاعات کاملتری داشته باشید، راهنمای جامع سرطان روده بزرگ را مطالعه کنید.
پرسشهای متداول
آیا سرطان روده بزرگ همیشه با درد شکم همراه است؟
خیر. سرطان روده بزرگ ممکن است در مراحل اولیه بدون درد یا حتی بدون علامت مشخص باشد. درد شکم یکی از علائم احتمالی است، اما وجود یا نبود آن بهتنهایی سرطان را رد یا تأیید نمیکند.
از کجا بفهمیم خون در مدفوع به علت سرطان است؟
از روی ظاهر خون بهتنهایی نمیتوان علت آن را مشخص کرد. هموروئید، شقاق و بیماریهای دیگر نیز میتوانند باعث خونریزی شوند. اگر خونریزی جدید، مکرر یا همراه با سایر علائم هشدار باشد، باید علت آن توسط پزشک بررسی شود.
آیا یبوست طولانیمدت نشانه سرطان روده بزرگ است؟
یبوست علتهای بسیار متنوعی دارد و در بیشتر افراد به معنی سرطان نیست. اما اگر یبوست جدید و مداوم باشد، بهخصوص اگر همراه با خونریزی، کاهش وزن، کمخونی یا تغییرات دیگر باشد، بهتر است بررسی شود.
آیا افراد بدون علامت هم ممکن است سرطان روده بزرگ داشته باشند؟
بله. بعضی سرطانهای کولورکتال در مراحل اولیه علامت واضحی ایجاد نمیکنند. به همین دلیل، غربالگری در افراد واجد شرایط اهمیت دارد.
سابقه خانوادگی سرطان روده چقدر اهمیت دارد؟
سابقه سرطان کولون یا رکتوم در بستگان نزدیک میتواند خطر ابتلا را افزایش دهد و در بعضی افراد باعث شود غربالگری زودتر یا با فواصل متفاوت انجام شود. سن ابتلای فرد بیمار و تعداد بستگان مبتلا نیز اهمیت دارد.
آیا داشتن پولیپ یعنی سرطان دارم؟
خیر. بیشتر پولیپها سرطانی نیستند، اما برخی انواع پولیپ میتوانند پیشساز سرطان باشند. به همین دلیل شناسایی و درمان یا پیگیری مناسب آنها اهمیت دارد.
اگر به سرطان روده بزرگ شک داشته باشیم، چه کنیم؟
بهتر است برای ارزیابی پزشکی مراجعه کنید. پزشک بر اساس علائم، سن، سابقه خانوادگی و سایر عوامل خطر درباره بررسیهای لازم تصمیم میگیرد. در صورت نیاز، فرآیند تشخیص با روشهایی مانند کولونوسکوپی و نمونهبرداری ادامه پیدا میکند.
آیا یک آزمایش خون طبیعی سرطان روده بزرگ را رد میکند؟
خیر. آزمایش خون طبیعی بهتنهایی نمیتواند سرطان روده بزرگ را رد کند. برای تشخیص باید بر اساس شرایط بیمار از روشهای مناسب تشخیصی استفاده شود.
اگر دچار علائم جدید و مداوم گوارشی، خونریزی از مقعد، تغییر در اجابت مزاج، کاهش وزن بدون علت یا سایر علائم هشدار هستید، بهتر است بررسی پزشکی را به تعویق نیندازید.
برای تشخیص دقیق، تصمیمگیری درباره روش بررسی و انتخاب درمان مناسب، ارزیابی توسط متخصص جراحی کولورکتال یا ما تماس بگیرید.
منابع
- American Cancer Society – Colorectal Cancer Screening Recommendations
- American Cancer Society – Colorectal Cancer Prevention
- National Cancer Institute – Colon Cancer Treatment (PDQ)
